Over het Prinses Margriet Fonds
Waarom wachten met hulp totdat de ramp plaatsvindt? Ingrepen zoals vrijwilligers trainen, een waarschuwingssysteem aanleggen of het planten van mangroves kunnen levens redden en schade voorkomen. Bovendien is het veel goedkoper dan achteraf noodhulp bieden.
Daarom zet het Rode Kruis zich wereldwijd in om mensen beter voor te bereiden op rampen. Het Prinses Margriet Fonds is daar een belangrijk onderdeel van: het fonds helpt ons om deze aanpak mogelijk te maken, te versterken en internationaal op te schalen.
Versneller van verandering
Het Prinses Margriet Fonds werkt samen met het internationale Rode Kruis (IFRC) en andere partners om wereldwijd meer klimaatadaptatieprojecten in gang te zetten. Met financiering, samenwerking en kennisdeling helpt het fonds ervoor zorgen dat dit soort projecten er kúnnen komen in landen waar de nood het hoogst is. Zo versterken we samen de veerkracht van gemeenschappen, vóórdat een ramp toeslaat.
Wil jouw bedrijf, organisatie of (onderwijs)instelling met ons samenwerken? Wij komen graag in contact en staan open voor ideeën.
-
Prinses Margriet
Prinses Margriet
Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Margriet is sinds 1966 betrokken bij het Nederlandse Rode Kruis. Ze begon als Rode Kruis-helpster eerste klas (verpleegster) en werkte zowel in het veld als achter het bureau, van vakantieprojecten op het Henry Dunant-schip tot de Standing Commission van de internationale Rode Kruis-beweging.
Vanaf 2000 zette Prinses Margriet zich in om de link tussen klimaatverandering en natuurgeweld onder de aandacht te brengen. “De discussie ging over de oorzaken, maar niet over de gevolgen,” zegt ze daarover. “Dus toen wij duidelijk konden maken wat de desastreuze gevolgen van die rampen voor de wereldbevolking zouden zijn, is het gelukt om dit onderwerp op de humanitaire agenda te krijgen.”
Ruim twintig jaar was Prinses Margriet werkzaam als vicevoorzitter van het Landelijk Bestuur van het Nederlandse Rode Kruis. Deze functie heeft ze in januari 2011 neergelegd. Als dank voor haar onvermoeibare inzet voor het Rode Kruis richtte de organisatie een fonds op in haar naam: het Rode Kruis Prinses Margriet Fonds. Hier zet de Prinses zich tot op de dag van vandaag voor in.
-
Missie
Het Rode Kruis Prinses Margriet Fonds maakt mogelijk dat het Rode Kruis ook vóórdat een natuurramp plaatsvindt al in actie kan komen. Zo bereiden we mensen beter voor op rampen en kunnen we veel schade en leed voorkomen.
-
Visie
Rampen zijn niet te voorkomen, maar de schade en het menselijk leed vaak wél. Dat vraagt om actie vóórdat het misgaat.
Als Rode Kruis zetten we ons in om menselijk lijden te voorkomen en levens te beschermen. Dat is de kern van waar we voor staan. Dit doen we niet alleen door noodhulp te bieden ná of tijdens een ramp, maar juist ook door mensen weerbaarder te maken vóórdat die ramp plaatsvindt.
We zien wereldwijd hoe extreem weer gemeenschappen treft: overstromingen, droogte, bosbranden en hittegolven nemen toe. Door te investeren in preventieve maatregelen kunnen we de gevolgen beperken en mensen beter beschermen.
De natuur speelt daarin een cruciale rol. Gezonde ecosystemen, zoals bossen, moerassen en mangrovegebieden, helpen overstromingen opvangen, beschermen de bodem tegen erosie en houden water vast tijdens droogte. Ze zorgen ook voor voedsel, schoon water en bestaanszekerheid. Zulke oplossingen noemen we Nature-based Solutions.
En het werkt: elke euro die we investeren in preventie bespaart gemiddeld 16 euro aan noodhulp en herstel.
Daarom zet het Prinses Margriet Fonds zich in om preventie wereldwijd op de kaart te zetten binnen de Rode Kruis en Rode Halve Maan-beweging. We delen kennis, trainen nationale verenigingen, verbinden hen met lokale experts en helpen hen toegang te krijgen tot financiering. Zo bouwen we samen aan innovatieve, duurzame en schaalbare oplossingen die mensen én natuur sterker maken.
Want zonder natuur, geen mensen. En zonder mensen, geen natuurherstel.
Het STREAM-programma, Nijlbassin
Gezonde ecosystemen zijn cruciaal voor de veiligheid en het welzijn van gemeenschappen. Ze vormen een buffer tegen natuurgeweld en leveren onmisbare producten en diensten. Nature-based Solutions (NbS) helpen om deze ecosystemen te beschermen, duurzaam te beheren en te herstellen.
In de humanitaire sector wordt maar beperkt gebruik gemaakt van zulke oplossingen. Met dit programma willen we daar verandering in brengen, door NbS te testen en op te schalen in het Nijlbassin.
-
Doel
Met het STREAM-programma (Strengthening Resilience through Ecosystem-based Adaptation and Management) onderzoeken we hoe Nature-based Solutions kunnen bijdragen aan humanitaire doelen in het Nijlbassin. Het einddoel: gezonde ecosystemen, veilige gemeenschappen en duurzame economische kansen.
We zijn gestart in Egypte en Soedan, waar we samen met lokale gemeenschappen oplossingen testen en opschalen. In de komende jaren breiden we het programma verder uit naar andere landen in het Nijlbassin, zoals Ethiopië en Oeganda.
-
Aanpak
STREAM kiest voor een geïntegreerde aanpak, waarbij we samen met lokale gemeenschappen en partners de tijd nemen om oplossingen te testen en de onderliggende oorzaken van kwetsbaarheid aan te pakken.
We werken in meerdere fasen: van het identificeren van risico’s en kansen tot het opzetten van pilots en opschaling. Daarbij combineren we Nature-based Solutions met andere maatregelen zoals waarschuwingssystemen, waterbeheer en EHBO-trainingen.
-
Nature-based Solutions
Volgens IUCN zijn NbS “maatregelen om (semi-)natuurlijke ecosystemen te beschermen, duurzaam te beheren en te herstellen, zodat maatschappelijke problemen effectief worden opgelost ten bate van mens en natuur.” Succesvolle uitvoering vraagt om tijd, schaal en samenwerking met lokale gemeenschappen en experts.
Voorbeelden zijn bodembescherming, bosherstel, rivierherstel en klimaatslimme landbouw. Meer weten? Bekijk het IFRC Nature Navigator Handboek.
-
Planning
In de eerste fase (2022–2024) lag de focus op onderzoek, het bouwen van partnerschappen en het opstarten van pilots in Egypte en Ethiopië. Vanaf 2025 werken we aan verdere uitbreiding en implementatie op grotere schaal in de regio.
-
Partners
Het STREAM-programma werd aanvankelijk opgezet en gefinancierd vanuit het Prinses Margriet Fonds. Inmiddels is de uitvoering overgedragen aan het internationale hulpteam binnen het Nederlandse Rode Kruis. Het programma wordt uitgevoerd in samenwerking met de Egyptische Rode Halve Maan en het Ethiopische Rode Kruis, met ondersteuning van de Internationale Federatie van Rode Kruis- en Rode Halve Maan-verenigingen (IFRC).
-
Doe mee
Voor uitbreiding naar meer landen en de ontwikkeling van nieuwe pilots zoeken we aanvullende financiering en kennispartners. Interesse? Neem contact met ons op via de gegevens onderaan deze pagina.
Het Groene Parel-programma, Haïti
Haïti weer de Groene Parel van de Caraïben zien worden, dat is onze droom. Een land waar mensen in balans met de natuur leven, hun omgeving veerkrachtig maken en hun toekomst in eigen hand nemen.
-
Context
Ooit stond Haïti bekend om zijn weelderige bossen en rijke biodiversiteit. Nu is nog maar 2% van de oorspronkelijke bossen over. Tegelijk wordt het land regelmatig getroffen door natuurgeweld: orkanen, overstromingen, droogte en aardbevingen komen er allemaal voor.
De combinatie van kwetsbare ecosystemen, armoede en frequente rampen zorgt voor een vicieuze cirkel. Ontbossing en overbegrazing maken de bodem kwetsbaar: regenwater kan niet goed infiltreren, waardoor overstromingen en aardverschuivingen ontstaan. In tijden van droogte is er vervolgens te weinig water voor gewassen en vee.
-
Doel
Het Groene Parel-programma wil deze negatieve spiraal doorbreken. In twintig jaar tijd ondersteunen we dertig Haïtiaanse gemeenschappen om weerbaarder te worden tegen rampen, hun natuurlijke omgeving te herstellen en nieuwe economische kansen te creëren.
-
Aanpak
De potentie in Haïti is groot: er is vruchtbare grond, voldoende neerslag en een jonge bevolking met ambitie. Samen met gemeenschappen werken we aan zogeheten ‘groene parels’: veilige, bloeiende leefgebieden waarin natuur, mens en economie in balans zijn.
In 2019 is de eerste parel gestart in La Vallée de Jacmel (zuid-Haïti). In 2022 begon het werk aan een tweede parel in Corail, aan de noordkust. Deze projecten vormen de basis voor verdere opschaling. Sinds 2024 werd gewerkt met de 4 Returns for Resilience (4R4R) aanpak, die natuurherstel, sociaal herstel en economische ontwikkeling verbindt.
Landschapsherstel staat daarbij centraal. We planten bomen op kale heuvels, bouwen dammetjes om regenwater te reguleren en verbeteren de bodem. Tegelijkertijd worden rampenteams getraind, rampenplannen opgesteld en nieuwe inkomensbronnen ontwikkeld.
Deze aanpak werkt: tijdens orkaan Matthew (2016) voorkwam een dammenstructuur in een eerder project overstromingen en aardverschuivingen. Ook verbeterde de landbouwproductie aanzienlijk, waardoor mensen terugkeerden naar het platteland.
-
Planning
Het Groene Parel-programma was sinds 2019 actief en is inmiddels afgerond. De ambitie blijft om in twintig jaar dertig parels te realiseren
-
Partners
Het programma werd opgezet en gefinancierd vanuit het Prinses Margriet Fonds. Inmiddels is het overgedragen aan het internationale hulpteam van het Nederlandse Rode Kruis.
Onze belangrijkste uitvoerende partner in dit project is het Haïtiaanse Rode Kruis. Verder hebben we samengewerkt met Commonland, een organisatie gespecialiseerd in landschapsherstel. Voor de tweede parel in Corail werken we samen met lokale organisatie Aquadev en krijgen we technische ondersteuning van The Nature Conservancy. Ten slotte gebruiken we de analyses van 510 (het data & digital-initiatief van het Rode Kruis) voor de identificatie en monitoring van projectgebieden.
Nature-based Solutions, Zambia
Gezonde ecosystemen zijn cruciaal voor de veiligheid en het welzijn van gemeenschappen. Ze vormen een buffer tegen natuurgeweld en leveren onmisbare producten en diensten. Daarom werken we samen met het World Wildlife Fund (WWF) om Nature-based Solutions (NbS) te ontwikkelen voor het Kafue Flats-ecosysteem in Zambia.
-
Doel
De natuur is van groot belang voor het beschermen van mensen tegen rampen. Daarom werken het Internationale Rode Kruis (IFRC) en het WWF samen. De organisaties verkennen hoe NbS (Nature-Based Solutions) de weerbaarheid van mensen en landschappen kunnen vergroten. In Zambia werken de nationale en Nederlandse afdelingen van WWF en het Rode Kruis samen. Het doel is om maatregelen te ontwikkelen die de Kafue Flats weerbaarder maken tegen natuurgeweld en klimaatverandering.
-
Aanpak
Het programma begon in januari 2023 met een proof of concept-project van 1,5 jaar. Inmiddels zijn de eerste resultaten binnen en wordt gewerkt aan een langetermijnaanpak. In de eerste fase zijn onder andere drie concrete NbS-voorstellen uitgewerkt voor bescherming tegen overstromingen en droogte. Lokale belanghebbenden zijn hierbij actief betrokken.
Inmiddels wordt toegewerkt naar de implementatie van geselecteerde oplossingen samen met lokale gemeenschappen. Parallel wordt gewerkt aan fondsenwervende voorstellen voor aanvullende landschappen.
-
De Kafue Flats
Het Kafue Flats-gebied bestaat uit wetlands, graslanden en bossen, en herbergt een grote biodiversiteit. Ongeveer 1 miljoen mensen leven in dit ecosysteem en zijn afhankelijk van water, vis, irrigatie, graslanden, transport, energie en toerisme.
Regelmatige overstromingen van de Kafue-rivier zorgen voor groei van waterplanten die essentieel zijn voor vissoorten. In overstroomde gebieden groeit gras voor vee en wilde dieren en worden gewassen als rijst, maïs en groenten verbouwd.
Klimaatverandering en menselijke ingrepen, zoals dammen en veranderingen in landgebruik, verstoren dit systeem. Herstel van het natuurlijke systeem is nodig om deze functies te behouden en het risico op rampen te verlagen. Een gezond ecosysteem absorbeert overtollig water tijdens overstromingen en slaat water op voor perioden van droogte.
-
Planning
Na afronding van de proof of concept-fase in juli 2024 is het programma nu overgegaan in de implementatiefase. In de komende jaren worden de geselecteerde NbS in de praktijk gebracht, en wordt het programma opgeschaald naar 4 à 5 aanvullende landschappen.
-
Partners
Dit project wordt ontwikkeld door het Zambiaanse Rode Kruis, het World Wildlife Fund Zambia, het World Wildlife Fund Nederland en het Nederlandse Rode Kruis. 510 (het data & digital-initiatief van het Nederlandse Rode Kruis) speelt een belangrijke rol in het onderzoek naar de geschiktheid van verschillende Nature-based Solutions.
Lokale belanghebbenden zoals autoriteiten, kennisinstituten en gemeenschappen worden nauw betrokken bij het onderzoek naar de meest geschikte Nature-based Solutions.
Kustbescherming in Tacloban, de Filipijnen
Ieder jaar worden de Filipijnen getroffen door natuurgeweld. Tyfoons en moessonregens en de daarmee gepaard gaande stormen, vloedgolven en overstromingen teisteren de lokale bevolking. Maar met de juiste voorbereiding kan veel schade en leed voorkomen worden.
-
Context
Zo’n 20 tyfoons treffen ieder jaar de Filipijnen. Daarnaast zorgen stormen en moessonregens regelmatig voor vloedgolven en overstromingen. De lokale bevolking moet dus steeds opnieuw rampspoed doorstaan en kan moeilijk een veilig en stabiel leven opbouwen.
-
Doel
Met dit project werden ruim 30.000 mensen in zeven wijken in de regio Tacloban en omgeving weerbaarder tegen de tyfoons en overstromingen die zeker weer zullen komen.
-
Aanpak
De weerbaarheid van de gemeenschappen in Tacloban werden op meerdere fronten vergroot:
- Met herstelde mangroves. Deze bomen in zee houden wind tegen en zetten de grond vast zodat modderbanken ontstaan. Zo vormen ze natuurlijke golfbrekers. Daardoor is het risico op overstromingen bij een storm minder groot. De bossen worden samen met lokale bewoners geplant en onderhouden. Experts worden geraadpleegd om de mangroves optimaal te plaatsen en de juiste soort op de juiste plek te gebruiken.
- Met betere waarschuwingssystemen voor slecht weer, voorlichting over rampenvoorbereiding en trainingen voor noodhulpteams. Zo weten mensen beter wat ze moeten doen als de nood aan de man komt.
- Met trainingen op het gebied van hygiëne, schoon drinkwater en afval. Door orkaan Haiyan zijn wc’s en waterpompen verwoest. Mensen die hun huis verloren door het natuurgeweld trokken naar andere gebieden, waar ze met meer mensen op één plek wonen. De gezondheidsrisico’s zijn daardoor hoger, omdat ziektes zich makkelijker verspreiden in dichtbevolkte gebieden. Daarom trainen we vrijwilligers om voorlichting te geven en publiek sanitair te onderhouden.
- Met nieuwe, duurzamere bronnen van levensonderhoud voor de lokale bevolking. Hierbij ondersteunen we mensen met trainingen of microkredieten voor ondernemersorganisaties.
-
Planning
Dit project is in 2023 afgerond. Op dit moment worden voorbereidingen getroffen voor een vervolgproject.
-
Partners
Voor dit project werken we samen met internationale organisaties als Commonland, maar ook lokale partijen zoals de Community Environment and Natural Resources Office, het Department of Education en het lokale waterdistrict.
Het Filipijnse Rode Kruis is onze belangrijkste uitvoerende partner.
